Kontakt:    

ul. Jagiellońska 38
03-719 Warszawa
tel. (022) 619 27 45
fax. (022) 741 07 32

Znajdź nas w Zumi

Sekretariat

 


Start arrow Historia arrow Władysław IV
Władysław IV (1595 - 1648) PDF Drukuj Email

Król Polski od 1632 roku, wielki książę litewski, tytularny król szwedzki i car moskiewski, syn Zygmunta III Wazy i Anny Austriaczki, córki arcyksięcia Karola Habsburga. Był monarchą o silnym charakterze i wielkich ambicjach. Uchodził za jednego z najświetniejszych wodzów wojennego XVII wieku. Za jego czasów Rzeczpospolita przeżywała swój "wiek srebrny".

Jego urodziny w podkrakowskim Łobozowie 9 czerwca 1595 roku powitano w całym kraju w podniosłym i radosnym nastroju. Był pierwszym dziedzicem tronu, który rodził się w Polsce po 75 latach przerwy. Władysław IV tylko w jednej czwartej był Jagiellonem, mimo to czuł się zawsze nie Szwedem - po ojcu - czy Niemcem - po matce - ale Polakiem. Inszej Ojczyzny na świecie nie mamy (...) tu wszystka nadzieja nasza, do tego samego narodu skłonność, przy którym i dla którego zdrowie położyć, gdy potrzeba, gotowiśmy - pisał jeszcze przed wstąpieniem na tron w prywatnym liście.

Odebrał staranne wykształcenie, wcześnie okazywał zamiłowanie do literatury i sztuki, znał cztery języki: łacinę, niemiecki, włoski i szwedzki. Swoją wiedzę i doświadczenie pogłębił podczas długiej (1624 -1625) podróży zagranicznej na Zachód. Królewicz pod przybranym nazwiskiem Snopkowskiego (trzy snopki - herb Wazów) odwiedził Wiedeń, Monachium, Antwerpię, Brukselę, Florencję i Wenecję. Podróż ta przypominała wyprawę Piotra I, który w dosyć podobny sposób poznawał zachodnią Europę.

Polityczny i wojskowy debiut Władysława nastąpił wcześnie. W 1609 roku Rzeczpospolita wszczęła wojnę z Moskwą biorąc udział w tzw. dymitriadach - czyli walkach otron moskiewski. Zwycięstwo wojsk polskich, dowodzonych przez Stanisława Żółkiewskiego, pod Kłuszynem, zdobycie Moskwy, a wreszcie wzięcie do niewoli cara Wasyla Szujskiego, otworzyło Polakom drogę do tronu. Bojarzy moskiewscy, próbując ratować walące się państwo, ofiarowali koronę carów - małoletniemu synowi polskiego króla. Koronę w imieniu Władysława przyjął Zygmunt III Waza, który jako zażarty katolik był nie do przyjęcia dla Moskwy. W 1612 roku wybuchło jednak powstanie w Moskwie przeciw polskiej okupacji i tron moskiewski zajął Michał Romanow - założyciel dynastii. Władysław wyprawił się na czele armii, by ponownie zdobywać Moskwę, miał - jak mówi jeden z obecnych w ekspedycji komisarzy - na sławę zarabiać, gębę nadstawiać i najcięższe i najszkaradniejsze szramy odnieść. Polska jednak, jak zwykle miała zbyt mało pieniędzy, by móc kontynuować walkę, również Rosja była wyczerpana długim okresem kryzysu. W 1618 roku zawarto więc rozejm w Dywilinie.

Trzy lata później królewicz wziął udział w heroicznej obronie Chocimia przed Turkami, zyskując wielkie uznanie wśród szlachty koronnej, litewskiej ale i wśród oddziałów kozackich. Ta popularność spowodowała, że po śmierci Zygmunta III Wazy wybór króla polskiego wydawał się prosty, a elekcja stała się wyłącznie formalnością.

Władysław budził zachwyt, ale i niepokój. Znano jego wojowniczość, ambicję, hojność, obawiano się jednak zapędów autokratycznych. Rzeczywiście młody król widział konieczność reformy ustrojowej państwa, polegającej na wzmocnieniu prerogatyw tronu. Ważny był również aspekt zewnętrzny jego rządów. Zastał nieuregulowane stosunki z Moskwą, Szwecją i Turcją. Na dodatek w powietrzu już wisiał kryzys społeczno - polityczny będący wynikiem stosunków panujących na Ukrainie.

Początek jego rządów to wojna z Moskwą, która, korzystając z zamieszania będącego wynikiem śmierci poprzedniego króla, próbowała odzyskać utracone na mocy rozejmu dywilińskiego ziemie. Król jednak skompletował silną i świetnie wyszkoloną armię. Polska odpowiedź była szybka, tak że wojska moskiewskie musiały podpisać w 1634 roku honorową kapitulację. Przystąpiono do rokowań, ponieważ znów szlachta nie chciała dalej się bić a w skarbcu nie było pieniędzy. W zamian za uznanie większości zdobyczy z lat dymitriad Władysław zrezygnował z pretensji do korony moskiewskiej. Król przystał na kompromis, który był dla niego niekorzystny, dlatego że w jego dalekosiężnych planach leżało zacieśnienie stosunków z niedawnym przeciwnikiem i współdziałanie przeciw wspólnym wrogom - Szwecji i Turcji.

Właśnie wojna z Turcją stała się ważnym elementem polityki króla. Krucjata antyturecka miał sprzyjać realizacji trzech celów: oddaleniu narastającego niebezpieczeństwa ze strony Porty Ottomańskiej i Tatarów, pokojowej pacyfikacji dopiero co krwawo uśmierzonej Kozaczyzny (1637 i 1638) i wzmocnieniu władzy monarszej w Rzeczpospolitej. Ta ostatnia kwestia była najistotniejszą i pozostałe były tak naprawdę drogą do realizacji tego zamierzenia. Sprawa ta stała się kością niezgody. Szlachta ciągle bała się przecież absolutum dominium o co oskarżano kolejnych monarchów. Król musiał swoją politykę prowadzić uciekając się do konspiracji, w którą wciągnął niektórych magnatów kresowych. Pomysł Władysława IV polegał na sprowokowaniu ataku tureckiego lub tatarskiego, który zmusiłby szlachtę do wyłożenia pieniędzy na wyprawę wojenną. Projekty te posłużyły Chmielnickiemu do zrewoltowania Zaporoża. Pierwsza klęska wojsk polskich nad Żółtymi Wodami o cztery dni poprzedziła śmierć króla, który zmarł w nocy z 19 na 20 maja 1648 roku powalony atakiem kamicy nerkowej.


oprac. Agnieszka Bejnar-Bejnarowicz (nauczycielka historii)
 

 

Kontakty z uczelniami

 
   
    
  
Raport z ewaluacji całościowej


Międzynarodowe Olimpiady Przedmiotowe



Dziennik elektroniczny